کاهش وزن در ظاهر ممکن است خوشحالکننده باشد، اما وقتی بدون تلاش و برنامهریزی خاصی وزن کم میکنید، باید نگران شوید. کاهش وزن ناگهانی میتواند نشانهای از مشکلات پنهان و گاه خطرناک جسمی یا روانی باشد. در این مقاله، با ۱۲ علت مهم و شایع کاهش وزن ناگهانی آشنا میشویم و بررسی میکنیم که چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
فهرست مطالب
کاهش وزن ناگهانی یعنی چه؟
از دیدگاه پزشکی، کاهش وزن زمانی نگرانکننده تلقی میشود که فرد در بازه زمانی نسبتاً کوتاه، مثلاً بین ۶ تا ۱۲ ماه، بدون آن که رژیم غذایی خاصی را دنبال کرده باشد یا میزان فعالیت بدنیاش را به شکل چشمگیری افزایش داده باشد، مقدار قابل توجهی از وزن بدن خود را از دست بدهد. در چنین شرایطی، اگر فرد بیش از ۵ درصد از وزن اولیه خود را به طور ناخواسته و بدون علت مشخص کاهش دهد، این وضعیت به عنوان «کاهش وزن ناگهانی» یا «کاهش وزن غیرقابل توجیه» شناخته میشود و میتواند نشانهای از بروز یک اختلال جدی در بدن باشد.
برای مثال، اگر فردی ۷۰ کیلوگرم وزن داشته باشد، کاهش بیش از ۳.۵ کیلوگرم از وزن بدن او در مدت زمانی کمتر از یک سال، بدون هیچ تغییر خاصی در سبک زندگی، رژیم غذایی یا سطح تحرک روزانه، باید به عنوان زنگ خطری برای بررسی وضعیت سلامت جسمی و روانی در نظر گرفته شود. در چنین مواردی، مشورت با پزشک و انجام آزمایشهای تشخیصی اهمیت زیادی دارد، چرا که کاهش وزن ناگهانی میتواند نشانهای از بیماریهای زمینهای مانند اختلالات تیروئید، دیابت، مشکلات گوارشی، یا حتی برخی انواع سرطان باشد.
۱۲ علت مهم کاهش وزن ناگهانی
۱. پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
غده تیروئید با ترشح هورمونهایی، سوختوساز بدن را تنظیم میکند. اگر این غده بیشفعال شود، متابولیسم بدن بالا رفته و کاهش وزن سریع، حتی با اشتهای زیاد، رخ میدهد.
علائم همراه: تپش قلب، بیقراری، لرزش دست، تعریق زیاد، اسهال.
۲. دیابت (خصوصاً نوع ۱)
افراد دیابتی ممکن است بدون تلاش، وزن کم کنند. این بهدلیل ناتوانی بدن در استفاده مؤثر از گلوکز است؛ گلوکز اضافی از طریق ادرار دفع میشود و بدن برای تأمین انرژی، چربی و عضله را میسوزاند.
علائم همراه: تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی، تاری دید.
۳. سرطان
بسیاری از انواع سرطان (مانند ریه، معده، لوزالمعده یا خون) ممکن است باعث کاهش وزن ناگهانی شوند، حتی قبل از ظاهر شدن سایر علائم.
علائم هشداردهنده: خستگی مزمن، تب بیدلیل، درد مداوم، تودههای غیرطبیعی.
۴. افسردگی و اضطراب
مشکلات روانی بهویژه افسردگی، اضطراب یا استرس مزمن، اغلب با کاهش اشتها و در نتیجه کاهش وزن همراهاند.
علائم دیگر: بیحوصلگی، بیخوابی، علاقه نداشتن به فعالیتها، احساس پوچی یا ناامیدی.
۵. بیماریهای گوارشی
بیماریهایی مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، کرون یا سلیاک، باعث کاهش جذب مواد مغذی و در نتیجه کاهش وزن ناخواسته میشوند.
نشانهها: اسهال مزمن، نفخ، دلدرد، خون در مدفوع.
۶. عفونتهای مزمن
برخی عفونتهای ویروسی، باکتریایی یا انگلی مانند سل، اچآیوی/ایدز یا انگلها میتوانند باعث ضعف سیستم ایمنی، کاهش اشتها و در نتیجه کاهش وزن شوند.
۷. نارسایی قلبی یا کلیوی
در برخی موارد، بیماریهای مزمن مانند نارسایی قلبی یا کلیوی میتوانند موجب سوخت بالاتر انرژی، تجمع مایعات، و کاهش وزن عضلانی شوند.
۸. بیماریهای خودایمنی
بیماریهایی مثل لوپوس یا آرتریت روماتوئید باعث التهابهای گسترده در بدن شده و با افزایش متابولیسم، کاهش وزن را بهدنبال دارند.
۹. مصرف برخی داروها
داروهایی مانند:
- داروهای ضدافسردگی
- شیمیدرمانی
- داروهای تیروئیدی
- ملینها یا دیورتیکها (ادرارآور) ممکن است باعث کاهش اشتها یا کاهش جذب مواد غذایی شوند.
۱۰. اعتیاد یا مصرف مواد مخدر
موادی مانند نیکوتین، کوکائین یا آمفتامین ها میتوانند اشتها را کاهش دهند و باعث کاهش شدید وزن شوند.
۱۱. زوال عقل (دمانس)
در سالمندان، کاهش وزن ناگهانی ممکن است نشانهای از زوال عقل باشد. اختلال در حافظه میتواند تغذیه صحیح را تحت تأثیر قرار دهد.
۱۲. اختلالات خوردن
اختلالاتی مثل آنورکسیا (بیاشتهایی عصبی) یا بولیمیا (پرخوری عصبی) باعث تغییر رفتارهای غذایی شدید و کاهش وزن خطرناک میشوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از شرایط زیر را دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید:
- کاهش بیش از ۵٪ وزن بدن در ۶ ماه
- بدون دلیل واضح (رژیم یا ورزش)
- همراه با علائمی مانند خستگی شدید، درد، تب، مشکلات گوارشی یا تغییرات روانی
نتیجه گیری
کاهش وزن ناگهانی نباید نادیده گرفته شود. در بسیاری از موارد، میتواند نشانهای از بیماریهای مهم و جدی باشد که با تشخیص زودهنگام، درمانپذیرند. پس اگر بهطور غیرمنتظرهای در حال لاغر شدن هستید، منتظر نمانید و به دکتر لاغری در اصفهان مراجعه کنید.
